Tomm’ya hoş geldiniz. Bu yazımızda merak ettiğiniz “Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı” konusunu sizin için araştırdık.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? İstanbul’da günlük hayatın içinden bir bakış
İstanbul’da yaşamak biraz sürekli açık bir radyo frekansının içinde yaşamak gibi. Bir yandan şehrin bitmeyen sesi, bir yandan apartmanların iç içe geçmiş hayatları… Ben 29 yaşında, bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biriyim. Günümün önemli bir kısmı toplumsal eşitsizlikler, mahalle hikâyeleri, kırılgan grupların yaşadığı sorunlar ve şehirde görünmeyen gerilimler üzerine geçiyor.
“Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı?” sorusu ise sandığımızdan çok daha derin bir konu. Çünkü mesele sadece yüksek ses değil; güç dengesi, sınıfsal farklar, cinsiyet rolleri, hatta mahallede kimlerin “haklı” sayıldığıyla ilgili.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusunun gündelik hayattaki karşılığı
Geçen yıl Kadıköy’de saha çalışması yaparken, bir apartmanda yaşlı bir kadınla konuşmuştum. Alt katında yeni taşınan bir aile vardı ve çocuklar gün içinde sürekli koşuyor, oynuyor, bazen de ağlıyordu. Kadın “ben rahatsız oluyorum ama onlar da çocuk” diyordu.
İşte tam burada mesele basit bir gürültü probleminden çıkıyor. Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu, aslında “kimin rahatsızlığı daha önemli?” sorusuna dönüşüyor.
Gürültü mü, yaşam hakkı mı?
Toplu taşımada bile benzer şeyleri gözlemliyorum. Bir gün metrobüste bir baba, küçük çocuğunu susturmaya çalışıyordu. Arkadaki yolcu sürekli söyleniyordu. Baba mahcup, çocuk huzursuz, diğer yolcu ise öfkeli…
Bu sahne bana şunu düşündürüyor: Rahatsızlık dediğimiz şey çoğu zaman tek taraflı değil. Ama şehir hayatında herkes kendi sınırını mutlak sanıyor.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu burada sadece “şikâyet etmek” ile “anlamak” arasında bir yerde duruyor.
Toplumsal cinsiyet açısından komşu rahatsızlığı
Saha çalışmalarında en çok dikkatimi çeken şeylerden biri şu: Kadınlar ve erkekler “rahatsızlık” durumunu farklı deneyimliyor.
Ev içi roller ve görünmeyen yük
Bir defasında Esenyurt’ta bir kadınla görüşmüştüm. Üst komşusu gece geç saatlerde yüksek sesle televizyon izliyormuş. Kadın bunu defalarca dile getirmiş ama karşılık alamamış. Eşi ise “takma” diyerek konuyu kapatıyormuş.
Burada mesele sadece gürültü değil. Kadının rahatsızlığı ciddiye alınmıyor, görünmez kılınıyor.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu bu açıdan bakıldığında toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle doğrudan bağlantılı hale geliyor. Çünkü herkesin şikâyeti aynı ağırlıkta değerlendirilmediğinde, çözüm de adil olmuyor.
Erkeklik ve “tahammül etme” baskısı
Bazı erkekler de farklı bir baskı altında. “Büyütme”, “idare et”, “komşuluk böyle bir şey” gibi cümlelerle duygularını bastırmaları bekleniyor. Bu da başka bir adaletsizlik yaratıyor.
Bir arkadaşım Beşiktaş’ta kirada oturuyor. Üst katındaki sürekli gece 2’de yüksek sesle müzik açıyormuş. Şikâyet etmek yerine “erkek adam uğraşmaz” denilerek susması beklenmiş. Sonunda evden taşındı.
Çeşitlilik perspektifinden komşuluk ilişkileri
İstanbul’un en belirgin özelliği çeşitlilik. Farklı şehirlerden gelen insanlar, farklı gelir grupları, farklı yaşam tarzları aynı apartmanda yaşıyor.
Göç, sınıf ve beklenti farkı
Bir keresinde Bağcılar’da bir apartmanda saha çalışması yaparken, alt gelir grubundan bir aile ile orta sınıf bir kiracı arasında ciddi bir gerilim vardı. Bir taraf evde sürekli kalabalık misafir ağırlıyordu, diğer taraf sessizlik bekliyordu.
Her iki taraf da kendi yaşam biçimini “normal” kabul ediyordu.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu burada kültürel çeşitliliğin çatışma noktası haline geliyor. Çünkü “rahatsızlık” kavramı bile sosyal olarak inşa ediliyor.
Engellilik ve hassasiyet boyutu
Bir de daha az konuşulan bir boyut var. Örneğin işitme hassasiyeti olan bireyler için normal kabul edilen ses düzeyi bile ciddi bir problem olabiliyor.
Bir STK projesinde tanıştığım işitme hassasiyeti olan bir genç, “insanlar beni abartılı buluyor ama ben gerçekten fiziksel acı hissediyorum” demişti.
Bu tür durumlarda Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu sadece sosyal değil, aynı zamanda erişilebilirlik meselesi haline geliyor.
Sosyal adalet açısından komşu sorunları
Sosyal adalet dediğimiz şey sadece büyük politik meselelerde değil, apartman koridorlarında da kendini gösteriyor.
Güç ilişkileri ve apartman içi hiyerarşi
Bazı apartmanlarda ev sahibi olanlar daha “haklı”, kiracılar daha “suskun” olabiliyor. Ya da uzun süredir orada yaşayanlar, yeni gelenleri dışlayabiliyor.
Küçük gibi görünen bu dinamikler aslında çok belirleyici.
Bir defasında Şişli’de bir apartmanda, ev sahibi sürekli kiracıyı “rahatsızlık çıkarıyorsun” diye tehdit ediyordu. Oysa kiracı sadece çocuklarıyla yaşıyordu.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu bu bağlamda güç dengesine bağlı bir meseleye dönüşüyor.
Çözüm ararken kim konuşabiliyor?
Sosyal adalet açısından en kritik konu şu: Kim konuşabiliyor, kim susturuluyor?
Kadınlar, göçmenler, düşük gelir grupları çoğu zaman “şikâyet eden taraf” olmaktan çok “şikâyet edilen taraf” olarak görülüyor.
Günlük hayatta gördüğüm sahneler
İstanbul’da sokakta yürürken ya da işe giderken küçük ama anlamlı sahneler birikiyor.
Bir sabah otobüste iki komşu tartışıyordu. Biri “çocuklarım var” diyordu, diğeri “ben gece çalışıyorum” diyordu. İkisi de haklıydı aslında, ama kimse birbirini dinlemiyordu.
Başka bir gün, apartman girişinde bir kadın ağlıyordu. Üst komşusuyla tartışmıştı ve “hep beni suçluyorlar” diyordu. Yanından geçenler bakıp geçiyordu.
Bu sahneler bana şunu gösteriyor: Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu çoğu zaman yalnız bırakılmış bir soruya dönüşüyor.
Çözüm yolları: Basit değil ama mümkün
Bu tür durumlarda tek bir doğru yok. Ama bazı yaklaşımlar fark yaratabiliyor.
Doğrudan ama yumuşak iletişim
Birçok sorun aslında konuşulmadığı için büyüyor. Ama konuşma biçimi çok önemli. Suçlayıcı bir dil yerine, deneyimi anlatan bir dil daha etkili oluyor.
Arabuluculuk ve apartman kültürü
Bazı apartmanlarda yönetici ya da arabulucu mekanizmalar işe yarayabiliyor. Özellikle İstanbul gibi yoğun şehirlerde bu tür yapılar kritik.
Toplumsal farkındalık
En önemlisi ise şu: Rahatsızlık kavramının tek taraflı olmadığını kabul etmek.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu aslında “birlikte nasıl yaşarız?” sorusunun alt başlığı.
İstanbul’da birlikte yaşamanın kırılgan dengesi
İstanbul’da her gün binlerce insan aynı duvarların içinde farklı hayatlar yaşıyor. Bu çeşitlilik bazen çatışma yaratıyor, bazen de öğrenme alanı açıyor.
Benim işim gereği gördüğüm şey şu: İnsanlar aslında kötü niyetli değil. Ama sistem, şehir düzeni, ekonomik baskılar ve sosyal farklılıklar iletişimi zorlaştırıyor.
Komşu rahatsız ediyorsa ne yapmalı? sorusu da bu yüzden sadece bireysel değil, kolektif bir mesele olarak kalıyor.